Dünya

Evimiz olan Dünya’ya genel bir bakış.

Güneş’e uzaklık

Dünya, Güneş’e en yakın 3. gezegendir. Ortalama yörünge uzaklığı yaklaşık 149,6 milyon km’dir (tanım gereği 1 AU). Dünya bir turunu 365,25 günde tamamlar; bu da takvim yılını ve artık yıl döngüsünü oluşturur.

Özel nitelikler

Dünya, yüzeyinde uzun süreli sıvı su ve karmaşık yaşamı destekleyen bir biyosfer barındırdığı bilinen tek dünyadır. Manyetik alanı yüzeyi yüklü parçacıklardan korur; atmosferi ise sıcaklıkları yaşanabilir aralıkta tutmaya yardımcı olur. Tektonik etkinlik karbon döngüsünü yeniler ve iklimi jeolojik zaman ölçeklerinde düzenler.

Kuzey Kutbu

Kuzey Kutbu, Dünya’nın dönme ekseninin Arktik Okyanusu üzerinde yüzeye ulaştığı noktadır. Katı kara üzerinde değildir; sürekli hareket eden deniz buzunun üzerindedir, bu yüzden altında kalıcı bir “zemin” yoktur. Kuzey Kutbu’nda tüm yönler güneye bakar ve Güneş aşırı bir davranış sergiler: Mart’ta bir kez doğar, yaz aylarında batmadan gökyüzünde daire çizer; Eylül’de batar ve ardından kutup gecesi olarak bilinen aylar süren kesintisiz karanlık başlar. Bölge çok düşük sıcaklıklar, hareketli buz ve zorlu koşullara uyum sağlamış benzersiz ekosistemlerle karakterizedir.

Güney Kutbu

Güney Kutbu ise Antarktika kıtası üzerinde yer alır; dolayısıyla kalın bir buz tabakasıyla kaplı, kara üzerinde sabit bir noktadır. Yüksek rakımı ve kıtasal konumu nedeniyle Dünya’nın en soğuk, en kuru ve en rüzgârlı yeridir; ortalama sıcaklıklar Kuzey Kutbu’ndan belirgin biçimde daha düşüktür. Kuzeyde olduğu gibi burada da altı ay gündüz, altı ay gece yaşanır; ancak Güneş’in gökyüzündeki görünen hareket yönü tersine döner. Günümüzde Güney Kutbu, iklim, buzul bilimi, astronomi ve temel fizik araştırmalarına ev sahipliği yapan bilim istasyonlarıyla bir araştırma merkezi olarak bilinir.

Boyut ve kütle

Dünya’nın çapı 12.742 km’dir. Kütlesi yaklaşık 5,97 × 10^24 kg’dır. Bu değer, Dünya’yı karasal gezegenler arasında en güçlü yerçekimine sahip gezegen yapar ve yoğun bir atmosferi tutmasına yardımcı olur.

Kimya ve atmosfer

Dünya atmosferi ağırlıklı olarak azot (%78) ve oksijenden (%21) oluşur; karbondioksit gibi iz gazlar sera etkisini düzenlemede rol oynar. Yüzeyin %71’i okyanuslardan oluşur; kıtalar ise erozyon, volkanizma ve levha tektoniği ile şekillenir.

Adı ve anlamı

“Earth” kelimesi Eski İngilizce eorþe ve Germen dillerindeki erde köklerinden gelir; “yer” veya “toprak” anlamındadır. Dünya, adı Yunan veya Roma tanrılarından gelmeyen tek gezegendir. Latince kökenli bilimsel bağlamlarda Dünya bazen Terra olarak da anılır; “terrestrial” (karasal) gibi terimler buradan gelir.